Blog - Szachownica – symbol, który przetrwał ponad 100 lat i jedną kontrowersyjną zmianę

Kiedy patrzysz na polskie myśliwce, śmigłowce czy samoloty transportowe, zawsze znajdziesz na ich kadłubie jeden charakterystyczny znak: biało-czerwoną szachownicę. To nie jest zwykły logotyp ani przypadkowy wzór – to symbol z ponad stuletnią historią, który przeżył dwie wojny światowe, PRL i… jedną dość kontrowersyjną decyzję parlamentu.

Skąd się wzięła szachownica?

Szachownica lotnicza pojawiła się w 1918 roku – tuż po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Kiedy odradzające się państwo potrzebowało oznaczyć swoje samoloty, wybrano układ czterech kwadratów w biało-czerwonych barwach narodowych. Większość krajów poszła w stronę okrągłych kokard (roundels). Polska wybrała szachownicę – i ten wybór sprawił, że nasze lotnictwo jest od razu rozpoznawalne na całym świecie.

Szachownica towarzyszyła polskim lotnikom przez dwa lata poświęcone wojnie z bolszewikami, przez kampanię wrześniową 1939 roku i przez całą II wojnę światową, kiedy polskie dywizjony walczyły na niebie Europy Zachodniej. To pod tym znakiem latali piloci, którzy odegrali kluczową rolę w Bitwie o Anglię.

1993 rok: Sejm zmienia szachownicę

W 1993 roku Sejm RP uchwalił ustawę "O znakach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej" i… obrócił szachownicę o 90 stopni. Czyli po prostu zamienił miejscami kolory: tam, gdzie wcześniej było czerwone lewe górne pole – pojawiło się białe.

Brzmi jak drobnostka? Dla środowisk lotniczych był to niemalże zamach na tradycję.

Uzasadnienie? Heraldyka. Eksperci od heraldyki wskazali, że według zasad tej dyscypliny biały kolor – jako pierwszy kolor flagi RP – powinien znajdować się w lewym górnym rogu. Przez ponad 70 lat szachownica była więc malowana... niepoprawnie.

Kontrowersje, które trwają do dziś

Protestowała część środowisk lotniczych i weteranów. Argument był prosty: ta "błędna" szachownica towarzyszyła polskim lotnikom przez dwie wojny światowe. Czy naprawdę heraldyczna poprawność jest ważniejsza niż historia i tradycja?

Co ciekawe, nigdy nie wyjaśniono, dlaczego w 1918 roku popełniono ową "pomyłkę". Jedna z teorii mówi, że winien mógł być sam Stefan Stec, który tworzył pierwsze oznaczenia – jego osobiste szachownice miały lustrzane odbicie i różniły się układem pól w zależności od burty samolotu.

W 2017 roku grupa posłów wróciła do tematu, postulując przywrócenie dawnego wzoru. Zwrócili nawet uwagę na kuriozalną zbieżąność: nowa wersja szachownicy przypomina oznaczenie stosowane od 1885 roku przez… francuską koleje państwową SNCF.

Szachownica – więcej niż znak na kadłubie

Niezależnie od tego, który układ kwadratów uważasz za poprawny, szachownica pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli polskiej tożsamości wojskowej. Jej ponad stuletnia historia to historia Polski – pełna chwały, dramatycznych momentów i – jak się okazuje – także nierozwiązanych zagadek.

Szachownica na naszych produktach w nikiniki

W nikiniki traktujemy szachownicę z należnym jej szacunkiem – i historyczną precyzją. Dlatego na produktach inspirowanych lotnictwem II wojny światowej, takich jak koszulki z PZL P.11, PZL P.24, Łosiem czy Spitfire’m, stosujemy historyczną wersję szachownicy z czerwonym w lewym górnym rogu – dokładnie taką, jaką nosili polscy piloci podczas Bitwy o Anglię.

Na produktach współczesnych, jak koszulka z F-16, wiernie oddajemy dzisiejszy wygląd szachownicy – z białym w lewym górnym rogu, zgodnie z obowiązującą ustawą z 1993 roku.

Rolnicze

Samochody

Kolej

Motocykle

Autobusy

Tramwaje

Ciężarowe

Lotnictwo

Militarne

Pozostałe